რიჩარდ სმელი  

1943 წლის 6 ივნისს დაიბადა ამერიკელი ქიმკოსი რიჩარდ სმელი. მან თავის კოლეგებთან რობერტ ქერლთან და ჰაროლდ კროტოსთან ერთად აღმოაჩინა ფულერინები და 1996 წელს ნობელის პრემია მიიღო ქიმიის დარგში.

1976 წელს სმელი შეუერთდა რაისის უნივერსიტეტს. მან დიდი წვლილი შეიტანა რაისის კვანტური ინსტიტუტის დაარსებაში. 1990 წელს იგი ასევე გახდა ფიზიკის დეპარტამენტის პროფესორი.

პირველი ფულერინი აღმოაჩინეს 1985 წელს. ქიმიკოსებმა გრაფიტის ზედაპირზე ლაზერული იმპულსებით ისე დაასხივეს, რომ ნახშირბადის აირი წარმოიქმნა. ეს იყო ნახშირბადის ახალი ფორმა. ქიმიკოსებმა მიიღეს გალიის მსგავსი მოლეკულები, რომლებიც შედგება 60 ნახშირბადის ატომისგან (C60)

რობერტ ქერლი, ჰაროლდ კროტო, რიჩარდ სმელი

ფულერენი ბუნებაში ყველგან არის და განსაკუთრებით იქ, სადაც არის ნახშირბადი და მაღალი ენერგიები. ისინი არსებობენ ნახშირბადის ვარსკვლავებთან, ვარსკვლავთშორის სივრცეში, ელვის დაცემის ადგილებში, ვულკანის კრატერებთან და წარმოიქმნება სახლის გაზის ღუმელში ან ჩვეულებრივი სანთებელში გაზის წვის დროს.

ფულერენი ასევე გვხვდება უძველესი ნახშირბადის ქანების დაგროვების ადგილებში. განსაკუთრებული ადგილი უკავია კარელიურ მინერალებს – შუნგიტს. ეს ქანები, რომლებიც შეიცავს 80%-მდე სუფთა ნახშირბადს, დაახლოებით 2 მილიარდი წლისაა. მათი წარმოშობის ბუნება ჯერ კიდევ არ არის ნათელი. ერთ-ერთი ვარაუდი არის დიდი ნახშირბადის მეტეორიტის დაცემა.

ფულერენი აღმოჩენილია კარელიურ შუნგიტში. მეცნიერებმა შეიმუშავეს ალტერნატიული მეთოდოლოგიური მიდგომები შუნგიტებისგან, ფულერენების გამოყოფისა და მათი არსებობის დასამტკიცებლად.

რიჩარდ სმელი 2005 წლის 28 ოქტომბერს გარდიაცვალა.

ფულერინი არქიტექტორ ბაკმინსტერ ფულერის პატივსაცემად დაერქვა, რომელიც ამ გეომეტრიულ ფორმაზე მუშაობდა.
 

დატოვე კომენტარი